مستند به ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی نفقه عبارت است از همه ی نیاز های متعارف زندگی مانند خوراک،پوشاک،مسکن و … که متناسب با وضعیت زوجه باشد.

نفقه شامل بر دو قسم است : 

۱-نفقه زوجه

۲-نفقه اقارب(فرزندان و والدین)

شرط وجوب نفقه زوجه دو چیز است:

۱-نکاح دائم :

مستند به ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی در عقد دائم نفقه زن بر عهده شوهر است و مستند به ماده ۱۱۱۳ همان قانون در ازدواج موقت(صیغه) زن حق نفقه ندارد مگر این که در ضمن عقد موقت، پرداخت نفقه شرط شده باشد.

۲- تمکین زوجه : تمکین عبارت است از حضور زوجه در منزل مشترک و ادای وظایف زناشویی… به موجب ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی هرگاه زن بدون مانع مشروع از اداى وظائف زناشویی امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.

شرط وجوب نفقه اقارب دو چیز است:

۱-استطاعت مالی نفقه دهنده یعنی شخص بتواند بدون آنکه از حیث پرداخت نفقه در وضع معیشت خود دچار مضیقه گردد، نفقه بدهد.

۲-نیاز مالی فرزندان و والدین(پدر و مادر)

تفاوت های نفقه زوجه و اقارب :

۱-زوج در هر صورتی ملزم به پرداخت نفقه همسر خود خواهد بود و پرداخت نفقه مشروط بر استطاعت مالی زوج و نیاز زوجه نبوده و حتی اگر زن ثروتمند باشد نیز پرداخت نفقه وی با زوج خواهد بود. در صورتی که پرداخت نفقه اقارب مشروط بر استطاعت مالی نفقه دهنده و نیاز مالی فرزندان و والدین می باشد.

۲-زوجه همواره می تواند نفقه گذشته خود را نیز از شوهر طلب نماید در صورتی که نفقه اقارب همیشه ناظر به آینده است و فرزندان و والدین نسبت به نفقه گذشته، نمیتوانند مطالبه ای داشته باشند.

ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه :

عدم پرداخت نفقه جنبه کیفری داشته و مستند به ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده، هرکس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تادیه نفقه سایر اشخاص واجب ‌ النفقه امتناع کند به حبس تعزیری درجه شش(بیشتر از ۶ ماه تا ۲ سال حبس) محکوم می‌شود.

نکات کاربردی :

۱-در خصوص نفقه فرزندان باید گفت نفقه ی اولاد ذکور(پسران) تا ۱۸ سالگی و اناث(دختران) تا زمانی که ازدواج نکرده اند با پدر است. البته در صورتی که ذکور به تحصیلات خود ادامه دهند نفقه همچنان برعهده ی پدر می باشد. همچنین فرزندان اناث که شوهر کند و بعد مطلقه شود و یا همسرش فوت نماید که مستمری نداشته باشد، نفقه ی ایشان با پدر خواهد بود.

۲-در رابطه با مطالبه نفقه زوجه و فرزندان باید گفت در صورت استنکاف شوهر از پرداخت نفقه، زن می تواند با مراجعه به دادگاه، شوهر را ملزم به پرداخت آن نماید. در این صورت محکمه میزان نفقه را با جلیه نظر کارشناس رسمی دادگستری معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد.

۳-لازم به ذکر است اگر زوج از دادن نفقه زوجه به مدت ۶ ماه متوالی استنکاف نماید، طبق قانون زوجه حق دارد برای طلاق به دادگاه خانواده رجوع کند.

نویسنده : آرمین صادقی (وکیل پایه یک دادگستری)